AB Yapay Zekâ Yasası ertelendi: 2026'da işletmeler için ne değişti?

Avrupa'ya ürün ya da hizmet satan şirketler aylardır tek bir tarihe odaklanmıştı: AB Yapay Zekâ Yasası'nın en sıkı kurallarının başlayacağı 2 Ağustos 2026. Bu tarih artık değişti. AB, 2026 yılında "Yapay Zekâ Dijital Omnibus" olarak bilinen bir değişiklik paketini kabul etti. Paket, yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine dair kuralları erteliyor ve bazı yükümlülükleri sadeleştiriyor.

Türkiye'de AB'ye ihracat yapan bir fabrika ya da işletme yönetiyorsanız veya Avrupalı müşterilere sunduğunuz ürün ve hizmetlerde yapay zekâ araçları kullanıyorsanız, bu gelişme birkaç dakikanızı hak ediyor. Bu yazıda neyin değiştiğini, hangi tarihlerin önemli olduğunu ve mantıklı bir sonraki adımın ne olduğunu sade bir dille anlatıyoruz.

Kısaca ne oldu?

Avrupa Komisyonu sadeleştirme paketini 19 Kasım 2025'te önerdi. Komisyona göre Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi 7 Mayıs 2026'da siyasi uzlaşmaya vardı. Avrupa Parlamentosu 16 Haziran 2026'da 423 kabul, 57 ret ve 174 çekimser oyla tutumunu belirledi. Konsey de 29 Haziran 2026'da nihai onayı verdi.

Sonuç, AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan 2026/1744 sayılı Tüzük oldu. Komisyona göre tüzük 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Bu düzenleme asıl yasayı kaldırmıyor, onu değiştiriyor. Yani yasa yerinde duruyor.

Önemli yeni tarihler

Ertelemenin resmî gerekçesi oldukça pratik. Tüzüğe göre standartlar, ortak teknik şartlar ve rehberler zamanında hazır olmadı. Ulusal yetkili kurumlar da kurulamadı. Bu durum uyum maliyetlerini ciddi biçimde artırma riski taşıyordu. Yeni takvim şöyle:

• 2 Aralık 2027: Bağımsız yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine dair kurallar başlıyor. Yasada sayılan bu alanlar arasında biyometri, kritik altyapı, eğitim, istihdam, göç ve sınır denetimi var.
• 2 Ağustos 2028: Asansör ya da oyuncak gibi zaten AB güvenlik mevzuatına tabi ürünlerin içine yerleştirilmiş yüksek riskli yapay zekâ için kurallar başlıyor. Makine ve ekipman üreticileri için takip edilmesi gereken tarih bu.
• 2 Aralık 2026: Konseye göre sağlayıcıların yapay zekâ ile üretilmiş içerikler için şeffaflık çözümlerini devreye alması amacıyla tanınan geçiş süresi altı aydan üç aya indirildi ve yeni son tarih bu gün oldu.
• Zaten yürürlükte olanlar: Komisyona göre bazı yapay zekâ uygulamalarına dair yasaklar ve yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü 2 Şubat 2025'ten, genel amaçlı yapay zekâ modellerine dair kurallar ise 2 Ağustos 2025'ten beri uygulanıyor.

Paket ayrıca rıza dışı mahrem içerik ya da çocuk istismarı içeriği üreten yapay zekâ uygulamalarına yeni bir yasak getirdi.

Küçük şirketler için başka neler değişti?

Değişiklikler yalnızca tarihlerle sınırlı değil. Bazı maddeler küçük ve orta ölçekli işletmeleri doğrudan ilgilendiriyor.

Yapay zekâ okuryazarlığı yumuşadı ama yükümlülük olarak kaldı. Asıl metin, şirketlerin çalışanlarında "yeterli düzeyde" yapay zekâ okuryazarlığı sağlamasını istiyordu. Değişen madde artık sağlayıcılardan ve kullanıcı kuruluşlardan, ilgili kişilerin bilgi, deneyim ve çalışma koşullarını dikkate alarak okuryazarlığı destekleyen önlemler almalarını istiyor. Komisyonun soru cevap sayfası bunun bir yükümlülük olarak sürdüğünü, ancak belirli bir düzeyin şart koşulmadığını teyit ediyor. Komisyon ve üye devletlerin de özellikle küçük şirketlere pratik örnekler ve eğitimlerle destek olması bekleniyor.

Büyüyen şirketler için daha az evrak. Tüzük, KOBİ sınırını aşmış şirketler için "küçük orta ölçekli şirket" tanımı getiriyor ve KOBİ'lere tanınan bazı kolaylıkları bu şirketlere de genişletiyor. Parlamento özetine göre KOBİ'ler, yeni girişimler ve bu yeni gruptaki şirketler yüksek riskli yapay zekâ sistemleri için sadeleştirilmiş teknik belge hazırlayabilecek.

Ürünlerde "yüksek risk" tanımı daraldı. Parlamento özetine göre tanım artık insanların ya da malların sağlığı ve güvenliği üzerinde olumsuz etki yaratması muhtemel sistemleri hedefliyor. Yalnızca kullanıcıya yardımcı olan ya da performansı iyileştiren yapay zekâ işlevli ürünler, arızaları sağlık veya güvenlik riski doğurmadığı sürece otomatik olarak yüksek riskli sayılmayacak.

Türkiye'deki işletmeler için neden önemli?

Türkiye AB üyesi değil. Ancak bu yasa şirketin adresine değil, ürüne ve kullanımına bakıyor. AB pazarına bir yapay zekâ sistemi sunuyorsanız ya da sisteminizin ürettiği sonuçlar AB'de kullanılıyorsa kurallar sizi de kapsayabilir. Bu, pek çok ihracatçının CE işaretinden bildiği mantığın aynısı.

Pratikte üç grubun dikkatli olması gerekiyor:

• Avrupa'ya satılan ürünlerine görüntü işlemeyle kalite kontrolü ya da kestirimci bakım gibi yapay zekâ özellikleri ekleyen makine ve ekipman üreticileri.
• Araçları Avrupalı müşteriler tarafından kullanılan yazılım ve hizmet sağlayıcıları.
• Müşterilerinden yapay zekâ sistemlerinin nasıl çalıştığına dair belge istenebilecek Avrupalı üreticilerin tedarikçileri.

Şimdi ne yapmalı? Pratik bir kontrol listesi

Erteleme, iptal anlamına gelmiyor. Bu süre telaşla değil, sakin bir şekilde hazırlanmak için ek bir fırsat.

1. Yapay zekâ kullanımınızı listeleyin. Şirketinizin yapay zekâ kullandığı ya da sattığı her yeri yazın: sohbet asistanları, kalite kontrol kameraları, talep tahmini, işe alım araçları. Çoğu düşük riskli çıkacaktır ve bunu bilmek de değerlidir.
2. AB ile bağlantılı olanları işaretleyin. Her kalem için AB'deki müşterilere satılıp satılmadığını ya da onlar için kullanılıp kullanılmadığını not edin.
3. Yüksek riskli alanları kontrol edin. Listenizi Komisyonun saydığı yüksek riskli alanlarla ve ürünlerinizin zaten tabi olduğu AB güvenlik mevzuatıyla karşılaştırın. Emin değilseniz onaylanmış kuruluşunuza ya da bir hukuk danışmanına sorun.
4. Hafif bir okuryazarlık planı başlatın. Kısa bir şirket içi rehber, bir eğitim oturumu ve çalışanların hangi araçları kullanabileceğine dair net kurallar makul ilk önlemlerdir. Yasal bir zorunluluk olmasa bile işe yararlar.
5. Basit kayıtlar tutun. Hangi yapay zekâ araçlarını, hangi amaçla kullandığınızı ve sorumlunun kim olduğunu not edin. İyi kayıtlar, ileride gereken uyum çalışmasını hızlandırır ve ucuzlatır.
6. Standartları ve rehberleri takip edin. Yeni tarihler, rehberlerin ve standartların yayımlanmasına bağlı. Güncellemeler için Komisyonun ilgili sayfasını izleyin.

Sık sorulan sorular

Yapay Zekâ Yasası iptal mi edildi? Hayır. Yalnızca bazı tarihler ertelendi ve bazı yükümlülükler sadeleştirildi. Bazı uygulamalara dair yasaklar ve okuryazarlık yükümlülüğü zaten geçerli.

Küçük işletmemin bir uyum ekibi kurması gerekiyor mu? Her zaman değil. Gündelik iş kullanımlarının çoğu yüksek riskli değil. Çoğu şirket için net bir envanter ve temel bir çalışan eğitimi mantıklı bir başlangıç.

Bu yazı hukuki tavsiye mi? Hayır. Bu yazı resmî AB kaynaklarını özetliyor. Belirli bir ürünle ilgili karar için yetkin bir danışmana başvurun.

Sonuç

AB, şirketlere özellikle ürünlere yerleştirilmiş yüksek riskli yapay zekâ için daha fazla zaman tanıdı. Bu kuralların yeni başlangıç tarihi 2 Ağustos 2028. Türkiye'deki ihracatçılar için akıllıca olan, bu süreyi yapay zekâ kullanımını haritalamak, ekipleri eğitmek ve kayıt tutmak için değerlendirmek. Böylece son tarih bir telaşa dönüşmez.

İşletmenizde yapay zekâ ve otomasyonun nerelerde kullanıldığını ve hangi kısımların AB kurallarına temas edebileceğini gösteren basit bir envanter çıkarmak isterseniz, AtomAxis başlangıçta size yardımcı olabilir.